Poznanie kultur współczesnego świata dokonuje się jednocześnie na wielu płaszczyznach – poczynając od studiowania dzieł z zakresu antropologii, etnografii i socjologii kulturowej, poprzez współcześnie prowadzone naukowe badania terenowe, obcowanie z literaturą oraz filmami podróżniczymi aż do turystycznych wojaży. Potencjalny turysta ma wiele możliwości zapoznania się z właściwościami obszarów i obiektów, które osobiście pragnie poznać. Wyruszające w podróż osoby mają różne wyobrażenia o tym, jaka wiedza będzie im potrzebna, i jak spędzą czas w miejscu, do którego się wybrały. Spotkanie z materialnymi obiektami kultury, a także jej elementami duchowymi, objawiającymi się w aktywności rdzennych mieszkańców w różnych dziedzinach ich życia, przynosi zawsze korektę własnych wyobrażeń, podyktowanych przecież schematem myślenia wykształconym w rodzimej kulturze. Mieszkańcy odwiedzanych miejsc i rejonów po swojemu przygotowują się do przyjazdu gości; pragną ukazać wszystko co najlepsze w ich dziedzictwie kulturowym, zapewnić godziwe warunki pobytu oraz miłą atmosferę. w spotkaniu „twarzą w twarz” następuje korekta wcześniejszych przekonań co do potrzeb gości, sposobu ich ekspresji oraz  zainteresowania lokalnym życiem.

„Czytanie” innych kultur nie jest proste, nie tylko z powodu różnego kulturowego wyposażenia obydwu stron. Jest to trudne zadanie również dlatego, że nakładające się na siebie w czasie i w przestrzeni piętra oddziaływań kulturowych wzajemnie się przenikają tworząc bogactwo odmian, wpływających na powstawanie dosyć trwałych nowych, indywidualnych i zbiorowych tożsamości lub przemijających efemeryd, przejściowych niby-kodów kulturowych. Zarówno turyści, jak i lokalni mieszkańcy muszą sobie poradzić ze złożonym obrazem kulturowej rzeczywistości – tej, którą noszą w sobie, i tej, którą postrzegają u „innych” reprezentantów innych kultur.

Zorganizowana turystyka formalizuje sposoby odbywania podróży turystycznych, przyczyniając się do zaistnienia dystansu między spotykającymi się stronami; kontaktu właściwego dla świata ekonomii – wytwórców usług i konsumujących je za odpowiednią opłatą klientów. Mimo tych ograniczeń bez przerwy trwa spotkanie kulturowe zachodzące w różnych wymiarach ludzkiego życia, spotkanie odbierane oceniane i przetwarzane w ludzkiej psychice przez odniesienie do bagażu osobistych doświadczeń, zbiorowego losu, a także kręgu wspólnoty kulturowej, do której należą uczestnicy spotkania. 

 Tom oddawany do rąk czytelnika zawiera materiały badawcze podejmujące problematykę wielokulturowości we współczesnej turystyce. Przystępując do pracy nad tomem autorzy mieli świadomość tego, że szereg zjawisk wzbudzonych przez rozwój turystyki nie znajduje jeszcze pełnego odbicia w literaturze naukowej, zwłaszcza tej, która odnosi się do spotkań międzykulturowych turystów i gospodarzy. Toteż pragnąc wypełnić istniejące w tym względzie braki, oparli się oni na własnych badaniach terenowych oraz wykorzystali wiele dokumentów i danych statystycznych. Podejmując wyzwanie zbadania szeroko określonego obszaru zastosowali metody badawcze etnografii, socjologii, geografii i innych nauk, z których czerpie turystyka kulturowa. Z jednej strony autorzy skupiają się na wyjaśnianiu różnych aspektów różnorodności kulturowej, a z drugiej ukazują wpływ aktywności turystycznej na poszczególne kultury. Autorzy prac zawartych w niniejszym tomie dokonali charakterystyki wybranych obiektów  i obszarów kulturowych, które już są lub w przewidywanej przyszłości mogą się stać cennymi atrakcjami turystycznymi dla masowych i indywidualnych turystów.

Praca składa się z sześciu rozdziałów, obejmujących najistotniejsze elementy analizy zjawisk i procesów ściśle związanych z wielokulturowością w turystyce. Warto przyjrzeć się wybranym wątkom z szerokiej gamy propozycji badawczych opracowanych przez autorów monografii. W rozdziale pierwszym, Wielokulturowość w turystyce – zagadnienia teoretyczne, przeważa refleksja badawcza obejmująca wyjaśnienie pojęć i procesów wiążących się z tematem niniejszej pracy. Podjęto próbę wytłumaczenia pojęcia wielokulturowości i jej znaczenia w turystyce, interpretacji wielokulturowości jako spotkania światów zarówno w wymiarze lokalnym, jak i szerszym - regionalnym, ukazano rolę turysty jako uczestnika komunikacji międzykulturowej i dokonano analizy możliwości zbliżenia międzykulturowego turystów masowych i indywidualnych z rdzennymi mieszkańcami. W tym rozdziale znalazły się również rozważania obejmujące kwestie wielokulturowości w powiązaniu z promocją turystyczną miejsca oraz rolą, jaką turystyka do miejsc dziedzictwa może odgrywać w procesie budowy tożsamości narodowej i etnicznej. Wywołują one pytania o mechanizmy dziedziczenia przeszłości - dlaczego jedne z elementów dziedzictwa są reprezentowane w ofercie turystycznej, a inne nie, dlaczego wcześniej niepromowane artefakty kulturowe, zdarzenia i idee są wydobywane z mroków przeszłości, pielęgnowane i przeżywane na nowo.

Druga część pracy jest związana ze znaczeniem turystyki dla edukacji i wychowania w środowisku wielokulturowym. Znalazły się tu rozważania znaczące z punktu widzenia świata wartości turystycznej aksjosfery. Świadomi wartości, które układają się w ciąg preferowanych dóbr i idei dokonujemy między innymi wyborów odpowiednich form turystyki, a także miejsc i przestrzeni, które mają zaspokoić nasze pragnienia. Porzucając na jakiś czas sprawy codziennego życia, możemy na nie ...

 ... spojrzeć z innej perspektywy – wzmocnienia wrażliwości emocjonalnej, artystyczno-estetycznej, moralnej, a także duchowej, również w jej wymiarze religijnym. W oparciu o nauki Jana Pawła II, dowodzi się tu ważności sfery turystyki jako przyczyniającej się do wzbogacania i kształtowania intelaktualno-duchowych oraz emocjonalnych doznań człowieka poprzez zetknięcie ze spodziewanymi, a także nowymi dla niego wartościami.

Autorzy skupieni wokół problematyki zawartej w rozdziale trzecim wpływu lokalnej i regionalnej złożoności kulturowej na turystykę – podjęli rozważania odnoszące się do  obszarów niezwykle wyrazistej mieszanki kulturowej, powstałej na terenie Podlasia oraz Warmii i Mazur w długim czasie historycznym. Ukazano tu wędrówkę i nowe miejsce życia Staroobrzedowców oraz ich wpływ na atrakcyjność turystyczną zamieszkiwanych rejonów. Architektura sakralna, typy budownictwa mieszkalnego, świętowanie i obyczaje codziennej egzystencji tej mniejszości religijnej przyciągają wiele wycieczek wędrujących po Warmii i Mazurach. Oferta turystyczna Podlasia może obficie czerpać z wielokulturowości tego obszaru, gdzie jeszcze można poznać wiele starych obrzędów związanych z porami roku oraz ważnymi wydarzeniami rodzinnymi występujących tu grup narodowościowych Białorusinów, Ukraińców i Rusinów, zbliżyć się do sakrum i obrzędowości wyznania prawosławnego, poznać dzieje polskich Tatarów oraz zanurzyć się w świat pozostałości kultury i religii judaistycznej.  

Wielokulturowe sąsiedztwo badane w kolejnej części pracy jest rozumiane na różne sposoby: jako sąsiedztwo kultur nakładających się na siebie w wyniku historycznego biegu wydarzeń - jak współczesne zainteresowanie turystów judaicami, jak „sąsiedztwo duchowe” współcześnie przeżywanego czasu wyrażające się w preferencjach kulturowych turystów włoskich w przyjazdach do Krakowa, czy sąsiedztwo kultur krajów ościennych, analizowane na przykładzie kultur Karpat Wschodnich. W przypadku przyjeżdżających do Polski turystów niemieckojęzycznych mamy do czynienia z turystyką sentymentalną do miejsc dawniej zamieszkiwanych oraz sąsiedzką turystyką, podyktowaną nie tylko względami kulturowymi, ale także całą sferą przyziemnych spraw, związanych z możliwością wykorzystania tanich usług medycznych, zainteresowaniem różnymi miejscowościami w celu wypadów weekendowych, zakupem żywności, odzieży i innych produktów.

W pracy wyodrębniono zespół zagadnień związany z doświadczeniem wielokulturowości w turystyce na obszarach Południa. Potencjał kulturowy i turystyczny krajów rozwijających się jest w polskiej literaturze słabo zbadany co stanowi efekt niedoceniania obszaru 2/3 ziemskiego globu jako terenu pożądanej eksploracji zarówno w wymiarze naukowym, gospodarczym oraz turystycznym. Przełamanie braku zainteresowania tymi obszarami wymaga zmiany nastawienia ośrodków akademickich, elit politycznych oraz świata biznesu. Dla potrzeb monografii pozyskano czterech autorów, którzy skupili się na czynnikach kulturowych przyczyniających się do rozwoju turystyki w jednym z krajów

muzułmańskich, wybranych obszarach Ameryki Łacińskiej oraz na Wyspie Mauritius i  Wyspie Wielkanocnej.

Ważny dział zainteresowań autorów tomu stanowi  – wpływ lokalnych i regionalnych kultur na kształtowanie się dziedzictwa kulinarnego. Dzięki rozległości przestrzennej podejmowanych badań uzyskano bogaty materiał porównawczy, który wnosi nowe spojrzenie na analizę przejawów „dorobku kulinarnego” pokoleń zamieszkujących różne miejsca i obszary, zapożyczeń i kształtowania się międzykulturowych kuchni, a także na formy upowszechniania i promocji produktów tradycyjnych. Unikalność i jakość lokalnych specjałów oraz ich znaczenie dla potencjału turystycznego regionu, ukazano na przykładzie Lubelszczyzny, Warmii i Mazur, Litwy oraz Wyspy Bornholm.

 Mam nadzieję, że każdy z rozdziałów książki będzie stanowił zalążek do dalszych badań obejmujących kwestie związane z wielokulturowością w turystyce i że problematyka ta stanie się obiektem szerszej debaty na forum akademickim oraz w instytucjach związanych z rozwojem i prowadzeniem biznesu turystycznego.

Pragnę podziękować wszystkim autorom, którzy włożyli wiele pracy w powstanie tomu. Mam nadzieję, że inspirujące wyniki badań oraz merytoryczny i zarazem ciekawy sposób ich przedstawienia spotkają się z żywym zainteresowaniem czytelników. 

Warszawa, dnia 7 maja 2010 r.                                             Elżbieta Puchnarewicz